Cảm cúm (flu) và cảm lạnh (cold)

Khóa học cuối cùng của bậc đại học đã khai giảng được 1 tuần. Nói 1 tuần cho oai chứ thật ra một tuần tôi lên lớp chỉ 6 tiếng vào hai ngày thứ Hai và thứ Tư-các ngày khác ở nhà học. Ngày thứ Hai hàng tuần là căng nhất vì bị dính chấu trên trường từ 1 g đến 7:30 tối rồi lại lái xe 130 km về nhà cũng 9 giờ tối. Khóa học này chỉ có một lớp Dinh Dưỡng Thực Hành và một lớp Hóa Sinh. Chưa chi đã bị đè bởi một loạt bài nghiên cứu, dự án Giáo dục dinh dưỡng và dĩ nhiên khóa Thực Hành này mình phải thực hành lên bệnh nhân nên giáo sư cho mỗi sinh viên theo dõi một hồ sơ bệnh (bà cho biết trước chỉ có 3 bệnh là Tiểu Đường, Huyết áp cao, và bệnh mỡ trong máu-ý là về nhà coi lại tài liệu mấy năm trước và học thuộc lòng tất tần tật các con số trong bản xét nghiệm máu và ý nghĩa của những con số này). Coi bộ qua tháng 3 tôi sẽ không có thời gian viết blog trong 6 tuần vì 6 tuần cuối là lúc bài vở đến lúc nộp và ôn thi cuối kỳ.

Tuy nhiên, tôi vẫn nhớ mình có hứa viết một bài về đề tài bệnh cúm và cảm lạnh, và đề tài người ăn chay trường nên ăn uống thế nào cho đủ canxi từ hai người bạn. Hôm nay đã thực hiện xong một lời hứa của bạn Nhã. Tuần sau sẽ cho ra lò bài còn lại cho bạn Thy. Loạt bài về Fast Food coi như gần xong, chỉ còn chỉnh sửa cho đẹp đẽ là ra mắt. Theo yêu cầu của bạn Nhã từ mấy tuần trước, bây giờ tôi mới có dịp viết xong đề tài cảm cúm và cảm lạnh này. Bạn ấy hỏi làm sao biết được những lời khuyên như khi bệnh cảm mà bị viêm họng nữa thì uống nước lạnh là không tốt hay tốt? Trong blog sẽ đề cập tới việc ăn uống làm sao để hệ miễn dịch khỏe mạnh hơn và nếu như bị bệnh thì trong khi đang hồi phục nên ăn uống gì để giảm bớt triệu chứng bệnh cảm lạnh hay cảm cúm

Tuy nhiên, trước hết bạn nên biết bệnh cảm cúm là gì và cảm lạnh là gì? Hai căn bệnh này có nhiều hiện tượng chung nhưng cũng có hiện tượng riêng rất đặc trưng. Nói chung, cả hai bệnh cảm cúm và cảm lạnh đều gây ra bởi vi rút (cảm cúm do virus nhóm influenza gây ra và cảm lạnh do rhinovirus ). Cả hai đều có tính lây truyền.

1/ Bệnh cảm cúm: Theo mùa (mùa cúm) từ tháng 10 đến tháng 3 là mùa cúm

a) Hiện tượng cúm bao gồm

  1. Sốt cao (38 độ hay hơn) và kéo dài trong vài ngày
  2. Đau đầu dữ dội
  3. Buồn nôn (ở một số trường hợp)
  4. Đau nhức toàn thân ở mức độ đáng kể
  5. Mệt mỏi, cảm giác mất sức
  6. Đau họng
  7. Ho khan
  8. Cảm giác nóng lạnh bất chợt

Ho và sổ mũi thỉnh thoảng nhưng không quá tệ như nước mũi chảy ròng ròng.

b) Hệ lụy của bệnh cúm:

Khi để lâu không chữa, ngoài chuyện bị sốt cao có thể gây hại não bộ hay hôn mê ở người lớn đặc biệt là trẻ nhỏ.

Ngoài ra, bệnh cúm để lâu không chữa có thể dẫn đến chứng phổi ứ nước (có thể dẫn đến tử vong). Thường người hút thuốc lâu năm nếu may mắn tránh được ung thư phổi cũng khó mà thoát được hai chứng sau COPD (hệ hô hấp suy giảm) và có thể bị luôn chứng phổi ứ nước (khi đó đi đâu cũng phải vác theo bình oxy để thở hay tệ hơn phải nằm viện). Ở Mỹ, chuyện người chết vì chứng phổi ứ nước là chuyện không hiếm.

2/ Bệnh cảm lạnh:

Khác với chứng cảm cúm, bệnh cảm lạnh có thể xảy ra bất kể lúc nào trong năm ngay cả khi trời nắng nóng như Sài Gòn. Bạn bị cảm lạnh không phải đơn giản như lý do “dầm mưa” một đêm. Chuyện dầm mưa một trận mà ốm chứng tỏ hệ miễn dịch của bạn lâu nay yếu. Và, vì chứng cảm lạnh do vi rút gây ra nên có thể bạn đã bị nhiễm vi rút trong vài ngày (thời gian ủ bệnh) rồi, chứ đi mưa không gây ra bệnh cảm nhanh như vậy.

a) Hiện tượng chính của cảm lạnh

  1. Nghẹt mũi
  2. Sổ mũi (khi bệnh kéo dài)
  3. Hắt xì nhiều (rất khác so với chứng cảm cúm)
  4. Đau đầu nhẹ
  5. Đau nhức toàn thân ở mức nhẹ
  6. Ho khan (giống với chứng cảm cúm
  7. Đau họng (rất giống với chứng cảm cúm)
  8. Rất hiếm khi bị sốt (điểm khác biệt lớn nhất giữa hai chứng bệnh)

b) Hệ lụy của cảm lạnh:

Khi để lâu không chữa, chứng cảm lạnh có thể chuyển sang “bệnh viêm xoang kinh niên”, bệnh viêm tai hay xấu hơn là bị xuyễn. Các hệ lụy này dễ hiểu và cũng dễ đoán vì loại vi rút gây bệnh cảm lạnh có tên là Rhinovirus. Từ Rhino có gốc La Tin chỉ mũi.

Khi tôi còn nhỏ hay bi cảm lạnh, nhất những năm mẫu giáo và lớp 1 nhưng sau đó bẵng một thời gian nhiều năm rất bình thường thì lên lớp 8 bị bệnh viêm xoang. Đơn giản là xoang khỏe mạnh sẽ có màn nhầy khỏe mạnh, có màu trắng trong nhưng khi xoang bị nghẹt vì chất nhầy nhiều, lâu ngày sẽ gây nhiễm trùng xoang đó là khi bạn thấy nước mũi từ trong chuyển sang vàng hay xanh vốn là do xác vi khuẩn chết tạo ra mùi và màu như thế. Tôi chữa bệnh xoang tại Trung Tâm Tai Mũi Họng ở đường Trần Quốc Thảo suốt 2 tháng. Ngày nào cũng phải đi chọc xoang (hôm nay chọc một lỗ mũi sang ngày tiếp theo chọc lỗ còn lại). Mấy ông bác sĩ bảo 3 tháng mà vẫn không xong thì cho lên bàn mổ. Cũng may hết 2 tháng thì xoang có bao nhiêu màn nhầy đều bị rửa sạch. Khi sang Mỹ, chồng tôi cũng bị viêm xoang kinh niên như tôi lúc bé chỉ khác là ổng ít khi bị đau xương cốt và đau đầu trong khi tôi ngày xưa bị xoang hành ghê quá (xoang hàm đau đến nỗi răng cỏ đau như muốn rụng ấy chứ vẫn ăn cơm ngày 3 bữa). Tôi bảo bác sĩ của ông sao “dỏm” quá có mỗi bệnh xoang mà chữa mấy năm không xong. Ổng bảo ở Mỹ viêm xoang chả có chữa trị gì: khi nào lên cơn đau đầu sổ mũi thì mua thuốc giảm đau và thuốc làm tan màn nhầy rồi thôi. Tôi kể ổng nghe ngày xưa tôi đi chọc xoang mỗi ngày sau 2 tháng là xoang nào cũng sạch sẽ. Ổng ngồi nghe tôi kể mà mặt nhăn như khỉ vì “tởm”(vì lối chữa xoang của VN ở Mỹ sẽ được coi là vô nhân đạo, Mỹ từ những năm 1950s đã thôi loại chữa bệnh này rồi). Tôi không cãi gì với ổng. Tôi thấy tiếng Anh có câu “No pains, no gain” cũng đúng trong trường hợp của tôi.

3/ Điểm khác giữa chứng cảm lạnh và cảm cúm:

  • Chứng cảm lạnh: Không có cảm giác mất sức (rất khác với chứng cảm cúm)
  • Chứng cảm lạnh: Không bao giờ có cảm giác nóng lạnh bất chợt
  • Chứng cảm lạnh: Hiếm khi bị SỐT CAO
  • Chứng cảm cúm ít khi có hiện tượng hắt xì, chảy nước mũi.

4/ Vai trò của dinh dưỡng

Nói thật, không có gì quý hơn một hệ miễn dịch hoàn hảo vì ung thư cũng từ hệ miễn dịch mất khả năng phòng chống. Dinh dưỡng ở một mức độ nào đó có thể giúp người ta có hệ miễn dịch khoẻ mạnh. Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Một khi mắc bệnh cảm lạnh hay cảm cúm, không có thức ăn hay đồ uống nào làm cơn bệnh của bạn mất đi mà chỉ có thể làm giảm bớt mức độ khó chịu của triệu chứng bệnh.

a) Chảy nước mũi vs nghẹt mũi?

Nếu bạn có các hiện tượng như chảy nước mũi hay nghẹt mũi mà không có tiện đi khám bác sĩ ngay thì có thể áp dụng phương pháp xông hơi (chủ yếu lợi dụng hơi nóng của nước làm đờm (mucus) trong các xoan (sinus) bị lỏng ra sẽ giúp triệu chứng bớt khó chịu).Tuy nhiên, khi các triệu chứng này không thuyên giảm đáng kể trong 3-4 ngày thì bạn phải thu xếp thời gian đi khám bệnh.

Khi nghẹt mũi, bạn nên thường xuyên uống đồ nóng như cacao nóng, nước chanh pha mật ong uống nóng giúp khí quản đang nghẹt được thông nhanh hơn (nhưng chỉ áp dụng cho trường hợp bị nghẹt mũi và không có bị sưng cổ họng trầm trọng-nếu sưng đau thì nên uống đồ lạnh để giảm đau tốt hơn)

gingertea

Bên cạnh đó, với ai bị chảy nước mũi nhiều thì nên tránh ăn uống thực phẩm có gốc từ sữa các loại (sữa có thể làm tiết chất đàm nhiều hơn ở một số người-theo thông tin từ WebMD).

b) Buồn nôn

watermelon-410329_960_720

  1. Với chứng buồn nôn, bạn có thể làm thuyên giảm bằng cách
  2. Uống canh nấu từ xương các loại cũng là cách cung cấp dinh dưỡng tốt trong giai đoạn này nếu bạn bị mất hứng ăn uống do buồn nôn
  3. Uống thật nhiều nước vì bạn mất nước khác nhiều khi nôn
  4. Uống trà gừng: Gừng sắt lát tròn khoảng 5 lát, cho vào cối đập nát (không cần nát như đập tỏi) rồi cho vào ly sứ chịu được nhiệt tốt. Cho khoảng 200 ml nước đã đun sôi vẫn còn nổi bọt vào ly, đậy nắp thật kín để hầm trong 15 phút. Có thể cho vào 15 mL mật ong và 1 muỗng 5mL nước cốt chanh tươi.
  5. Khi đang bị buồn nôn, nếu bạn cần “làm ngọt” đồ ăn vặt hay nước uống thì nên dùng mật ong nguyên chất thay vì dùng đường cát, đường đen v.v vì mật ong có thể giúp bôi trơn và bao bọc  phần thực quản giúp đỡ bị kích thích.
  6. Ăn những thực phẩm ít gia vị nồng để tránh làm vị giác và khứu giác bị “kích thích”.Sau  đây là một ít gợi ý cho món ăn nhiều dinh dưỡng và thích hợp cho người bị buồn nôn:

nomilk

  • Cháo trắng, cơm trắng, ngũ cốc (oatmeal) nấu chín, rau xào ít dầu mỡ, thịt luộc v.v-khi tôi bệnh lúc bé cả tuần toàn bị ăn canh rau mỡ và rau “từ” nấu từ củ từ thay cơm).
  • Với món ăn vặt, trái cây mềm như đu đủ, dưa hấu, chuối, xoài có thể ăn sống
  • Sinh tố cà chua cũng là một cách tốt giúp nạp vào chất chống oxy hóa lycopene, một phần vitamin C đáng kể khoảng 20% lượng cần từ một trái cà chua cỡ vừa và lượng vitamin A khoảng 16% (vì có vitamin A và đa số người Việt không ăn đủ vitamin A, bạn nên tranh thủ cho vào ly sinh tố chút béo như bỏ vào một lát bơ tươi mỏng chừng 3-4mm, hay 15 hạt đậu phộng đã rang cũng là cách thêm vào chất béo)
  • Đồ ngọt như rau câu với nhiều hương vị cũng là thức ăn vặt tốt trong trường hợp này vì rau câu không có nhiều texture có thể gây kích thích cuống họng.
  • Tùy cá nhân nhưng nếu bị buồn nôn nặng thì nên tránh các món nhiều mỡ động vật
  • Khoai lang hấp cách thuỷ trong 20-30 phút tùy củ, cho vào 1 muỗng 5mL dầu ăn hay 1 lát bơ mỏng cũng có thể là một cách cung cấp năng lượng và nhiều dưỡng chất như biotin, vitamin A, kali, đồng v.v
  • Tránh uống sữa tươi hay thực phẩm từ sữa ở lượng lớn khi bị buồn nôn (sữa rất dễ gây cảm giác buồn nôn)

c) Đau họng:

Như đã nói ở trên, cả hai chứng cảm cúm và cảm lạnh đều có một hiện tượng chung là ĐAU HỌNG. Khi bị đau họng, tuỳ theo mức độ sưng mà bạn ăn uống sao cho thích hợp. Truyền thống của người Việt khi bệnh cảm là cho người bệnh uống canh hay ăn cháo trắng không phải là không có lý do.

ice water

Khi bị đau họng, bạn tuyệt đối tránh thức ăn dễ gây xước.

  1. Bánh: bánh quy, chip, bánh cracker
  2. Đậu: đậu/hạt rang như đậu phộng. Chè đậu hay cháo đậu đều tốt.
  3. Thịt/cá: tránh gặm xương hay cá có xương to (cá xương nhỏ như cá cơm thì ok)
  4. Trái cây: tránh trái cây có độ cứng nhất định (ví dụ táo, lê, sắn, ổi). Khi chọn những loại này thì phải xắt làm 4 hay 8 và nhai cho thật kỹ trước khi nốt. Không nên “cạp” miếng to hay nuốt chửng vì dễ gây trầy xước mô da trong vòm miệng hay cổ họng.
  5. Tránh ăn quá no vì dễ gây ợ chua sẽ làm vết sưng đau thêm.
  6. Tránh ăn trong vòng 5 giờ trước giờ ngủ (dễ gây ợ chua và lượng acid trong dạ dày có thể làm chỗ sưng trong họng bị đau hơn)
  7. Cuối cùng, tránh mua thuốc kháng sinh lung tung. Cả hai chứng cảm lạnh và cảm cúm gây ra bởi vi rút, trong khi kháng sinh chỉ diệt được vi khuẩn nên uống kháng sinh để chữa bệnh gây ra do vi rút vừa tốn tiền vừa không hiệu quả, chưa kể khi bạn uống kháng sinh quá liều thì sau này lỡ như tới lúc cần kháng sinh thì thuốc sẽ không hiệu quả bởi vì khuẩn sinh trùng đã “lờn” thuốc.

Khi bị đau họng, bạn nên:

  • Ăn nhiều rau xanh (giàu vitamin E) và trái cây giàu vitamin C. Đa số rau xanh có vitamin C ở lượng đáng kể nhưng vì vitamin C rất nhạy cảm với nhiệt và oxy trong không khí nên tốt nhất là mua trái cây giàu C để ăn. Khi mua, đừng nên mua loại đã gọt sẵn đóng gói chưng trong siêu thị. Chịu khó mua về rửa và cắt khi cần ăn vì như đã nói, vitamin C nhạy cảm với nhiệt và oxy nên cắt ra là ăn ngay.
  • Uống trà xanh đá (trà xanh không phải trà đen hay hồng trà) hay ít nhất là uống nước đá hay nước lạnh khi vết sưng gây khó chịu
  • Uống thật nhiều nước (trung bình 150 mL một giờ trong ngày)
  • Súc miệng bằng nước muối (tỉ lệ 5 g muối ăn pha trong 250 mL, nước khi súc phải ở nhiệt độ cao nhất bạn có thể chịu đựng mà không bị đau do nóng) giúp chỗ sưng được tiệt trùng (vi khuẩn trong miệng)
  • Súc miệng bằng hỗn hợp nước chanh, gừng, và mật ong: 150 ml nước ấm, 20 ml nước cốt chanh, 2 lát gừng bằm nhuyễn, 5-10 ml mật ong nguyên chất. Vớt xác gừng ra trước khi súc. (Mật ong chống vi khuẩn khá tốt)
  • Thường xuyên nhấm nháp đá bào nhuyễn hay thanh trái cây đông lạnh (nhưng ăn nhiều thì dễ tăng kg và hơn nữa người bị tiểu đường thì phải càng cẩn thận). Đá bào nhuyễn hay nước lạnh/đồ lạnh nói chung giúp giảm sưng rất tốt. Nghĩa là khi bạn bị chấn thương, bầm, sưng, bạn nên chườm đá. Chườm nóng cũng có tác dụng giảm sưng đau nhưng tuỳ theo mức độ và vị trí mà chọn nóng hay lanh. Với viêm họng, lớp da trong miệng rất mỏng so với da bọc cơ thể nên sử dụng độ lạnh để giảm đau là thích hợp nhất.

d) Ho

Ho là triệu chứng phổ biến ở bệnh cảm lạnh. Bệnh cảm cúm cũng gây ho ở một số người. Với cả hai bệnh trên, hiện tượng ho sẽ tự động biến mất sau một tuần hay có thể lâu hơn chút ở một số người. Trong khi chờ vi rút hết hành, để giảm bớt sự khó chịu, bạn có thể áp dụng các điều sau

  • Tránh ăn các loại đậu, hạt hay sản phẩm từ chúng (ví dụ bơ đậu phộng) nếu bạn để ý thấy mình hay bị ho, hay sặc khi ăn chúng
  • Tránh ăn bắp rang, bánh quy, bánh crackers, bánh mì, bánh chip
  • Tránh ăn ớt hay các món có độ cay (chúng không gây ho nhưng lỡ đang ăn mà ho hay sặc thì…xót nhức óc)
  • Uống nhiều nước
  • Kẹo bạc hà có thể giúp giảm ho do nó có tính “the” làm tê liệt tạm thời
  • Uống nhiều nước (tránh không nên để có cảm khác “khô họng”)

 

 

 

Advertisements

One thought on “Cảm cúm (flu) và cảm lạnh (cold)

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s