Phần 2: Huyết áp cao

Trong cuối phần 1 tôi có nói huyết áp cao là kẻ giết người thầm lặng bởi vì căn bệnh này thường không gây chết người ngay và cũng ít có dấu hiệu cho đến khi bệnh nhân vào giai đoạn 1. Chính vì nó im hơi lặng tiếng nên mới gọi là silent killer. Bản thân tôi phải kiểm tra huyết áp ít nhất một lần mỗi 3 tháng và khi đó thì phải đo một tuần một lần trong 3 lần liên tiếp để bảo đảm kết quả đọc chính xác. Tôi thừa hưởng di truyền cao huyết áp từ nhà ngoại nên tôi phải ngó chừng thức ăn thức uống và phải chạy bộ mỗi ngày để đảm bảo huyết áp dưới 120/80. Nếu tôi sơ sểnh một hai tháng khi đo lại thấy huyết áp trở về mức 128/84 ngay.

1/ Thế nào là Huyết áp cao:

  • Tiền huyết áp cao: 121-139 / 80-89
  • Huyết áp cao GIAI ĐOẠN 1 : 140 – 159/ 90-99
  • Huyết áp cao GIAI ĐOẠN 2: 160/100 hay cao hơn

Đi vào phòng khám khi huyết áp tâm thu trên 180 HAY huyết áp tâm trương trên 11o.

Câu hỏi chung:

  • Nếu hôm nay đo huyết áp 165/110 thì có cần đi khám bác sĩ? Câu trả lời: Bạn nên đến phòng khám càng sớm càng tốt.
  • Nếu hôm nay huyết áp 181/90, có cần nhập viện? Trả lời: Gọi cấp cứu hay trực tiếp đến bệnh viện ngay lập tức.

Khi bạn đo huyết áp ở nhà riêng (hay nhà thuốc ) mà thấy huyết áp 180/110 thì có thể bạn sẽ thấy vài triệu chứng sau:

  1. Bồn chồn
  2. Nhịp thở gấp và hơi thở không sâu
  3. Mạch đập nhanh (sờ mạch ở cổ)
  4. Đặc biệt đau đầu dữ dội
  5. Trường hợp nặng có thể chảy máu mũi.

Nếu bạn biết mình có chứng cao huyết áp ở giai đoạn 2 và lại không có cách đo huyết áp đều đặn thì ngay khi có những triệu chứng trên, bạn nên đến ngay bệnh viện để bác sĩ kiểm tra. Mẹ tôi mất hôm đó có nói một câu với chị tôi là bà đau đầu lắm. Bây giờ tôi chỉ cần đau đầu nhẹ thôi đã cuống lên rồi.

Nếu bạn đã phát hiện 1 trong các chứng bệnh sau: Huyết áp cao (giai đoạn 1 và 2), tiểu đường, thận yếu bạn nên duy trì huyết áp dưới mức 130/80.

Ở những đối tượng bị các chứng nêu trên, phải nổ lực rất nhiều để duy trì huyết áp ở mức bình thường tức 120/80, nhưng huyết áp tâm thu có thể duy trì dưới 130 cũng giúp ổn định bệnh rất nhiều (như đã nói trong phần 1, huyết áp tâm trương quan trọng hơn huyết áp tâm thu, nhất là ở người đã phát hiện bệnh).

2/ Các hệ lụy gây ra do huyết áp cao

Nếu bạn có huyết áp cao mà không khám bác sĩ, dùng thuốc, thay đổi lối sinh hoạt thì chất lượng cuộc sống của bạn giảm đi hay tệ hơn theo thời gian (vài năm) bạn có thể phát hiện ra mình bị các chứng bệnh sau

  • Đột quỵ
  • Tai biến mạch máu não
  • Hôn mê
  • Mất trí nhớ (thường là hệ quả của đột quỵ hay tai biến mạch máu não)
  • Thận suy (mất khả nặng lọc máu dẫn đến nhu cầu chạy thận nhân tạo)
  • Đau tim (dấu hiệu là đau thắt lồng ngực)
  • Xơ vữa động mạch
  • Phổi bị phù nước (có thể do thận mất chức năng lọc nước)
  • Tử vong vì các chứng trên

3/ Vậy tại sao huyết áp cao gây ra các bệnh lý chết người trên?

Mạch máu từ động mạch, tĩnh mạch, đến các mạch máu nhỏ li ti đều cấu tạo từ một thứ như nhau: một lớp cơ mềm và có tính đàn hồi cao. Nói cách khác, mạch máu không khác gì ống nước làm từ cao su có tính đàn hồi cao. Tuy nhiên, kể cả khi nó có tính đàn hồi cao thế nào cũng có lúc bị vỡ nếu áp suất máu bơm quá lớn. Khi huyết áp tăng cao, máu ép vào thành mạch máu với lực lớn hơn bình thường. Vì mạch máu cần phải đưa máu đến các cơ quan khác, nó phải căng phồng để đảm bao đưa máu đi. Khi mạch máu phải giãn ra quá mức, mạch máu sẽ bị tổn thương tạo ra sẹo hay ít ra là giãn ra thành mỏng hơn các mạch máu ở người khỏe mạnh.

Khi mạch máu bị giãn quá như thế, nó sẽ dễ bị vỡ (đột quỵ, tai biến  mạch máu não).

Khi mạch máu bị sẹo, các mô sẹo có thể u lên, giảm đường kính của mạch máu khiến các tế bào máu dễ dính lại với nhau (bạn tưởng tượng đường thì hẹp mà nhiều xe) khiến lượng máu lưu thông giảm đi đáng kể-và đây là lý do căn bản gây ra chứng đau tim và đột quỵ.

Khi mạch máu bị hẹp đi, máu không đến các cơ quan chính để cung cấp đủ oxy và dinh dưỡng thì các cơ quan đó, ví dụ như thận, sẽ bị tổn hại nghiêm trọng và có thể mất đi chức năng vốn có (chứng thận hư)

Song song đó, các mô sẹo cũng là bến đỗ lý tưởng cho cholesterol bám vào. Khi cholesterol bám vào thành mạch máu, khả năng người bệnh mắc thêm chứng XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH.

4/ Đối tượng dễ bị huyết áp cao

  • Trên lý thuyết, người châu Phi (gọi chung là da đen) rất dễ bị huyết áp cao kể cả ở tuổi trẻ.
  • Phụ nữ từ 65 tuổi trở lên
  • Người bị stress liên tục
  • Người hút thuốc lâu năm
  • Người uống rượu bia lâu năm
  • Thực đơn hàng ngày nhiều muối
  • Béo phì
  • Người bị tiểu đường lâu năm
  • Nam giới trước 45 tuổi có xu hướng bị huyết áp cao cao hơn so với nữ giới cùng tuổi

5/ Chủng tộc châu Á có khả năng bị huyết áp cao không phải do di truyền như người da đen nhưng vì các lý do sau:

Di truyền học: Như tôi nói ở trong lọat bài tiểu đường, bệnh tiểu đường loại 2 thường xảy ra ở nhóm béo phì hay trung niên. Do đó, người bệnh tiểu đường cũng có khả năng phát thêm chứng cao huyết áp. Trên thế giới có khoảng 1 tỷ người bị huyết áp cao. Với người Việt, khả năng bị tiểu đường cao hơn so với người da trắng (do gene), thêm vào đó, người Việt có thói quen ăn nhiều cơm trắng hay tinh bột ở lượng lớn, lại không có ý thức tập thể dục đều đặn hàng ngày, nên để ý đến tuổi 45, nhiều người Việt sẽ phát hiện chứng tiểu đường loại 2.

Truyền thống: Ở người châu Á nói chung và người Việt nói riêng, đa số dân có khung xương hẹp, chiều cao khiêm tốn (nghĩa là cơ thể có ít thể tích máu so với người cao to hơn) nên ở tuổi trẻ thì có biểu hiện huyết áp thấp, nhưng vì người châu Á luôn có nguy cơ bị tiểu đường cao khi sang tuổi 45 nên rất nhiều người chuyển từ huyết áp thấp sang huyết áp cao rất đột ngột.

Kinh tế: Thêm vào đó, những năm gần đây châu Á có phát triển kinh tế vượt bật, điều này đồng nghĩa với ăn ngoài nhiều vốn không dễ gì kiểm soát được muối, mỡ, đường hay tinh bột. Bên cạnh đó, với nền kinh tế thế giới càng ngày càng phẳng, rất nhiều cửa hàng ăn nhanh và tiện lợi (K mart bán toàn thứ nhiều đường nhiều mỡ) khiến giới trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ, có xu hướng thừa cân và béo phì rõ hơn trước. Béo phì cộng thêm những ai có thói quen ăn đồ ăn nhiều mỡ không những dễ bị tim mạch mà còn tự mình làm tăng nguy cơ bị tiểu đường loại 2.

6/ Làm sao kiểm soát huyết áp cao?

Với người bị huyết áp cao, có vài cách sau giúp huyết áp giảm thấp hơn (tuy nhiên, vì huyết áp cao mang tính di truyền nên bệnh ở từng người mỗi khác-có người áp dụng cùng phương cách hay dùng chung thuốc nhưng kết quả có thể khác biệt rất lớn).

#1. Ăn ít muối:

salt

Bao nhiêu là nhiều và bao nhiêu là ít? Với người bị huyết áp cao, đa số họ sẽ “nhạy cảm” với đồ mặn. Nói đa số vì trong thời gian tôi học về cách chữa bệnh huyết áp, giáo sư có cho đọc một bài nghiên cứu nói rằng chỉ khoảng 20 đến 50% tổng số người bị huyết áp cao có tính nhạy cảm với đồ mặn. Thêm vào đó, người bị huyết áp cao gây ra bởi các chứng khác, ví dụ như tiểu đường thường không bị ảnh hưởng nhiều bởi muối, nhưng nếu bạn là người đang khỏe mạnh không bệnh tật tự nhiên phát hiện ra chứng huyết áp cao thì bạn nằm trong số 20-50% đó.

Quay lại vấn đề chính: Tùy theo cơ địa từng người mà mức nhạy cảm với muối khác nhau. Do đó, lời khuyên là dùng từ 800 mg đến 2300 mg muối. 

Rất nhiều bệnh nhân cải thiện huyết áp với cách giảm muối này đã giảm được huyết áp tâm thu (số trên) từ 8 đến 14 mm thuỷ ngân

Cần phải nói thêm thế này: trong lọ muối ăn ở nhà của bạn, gọi là muối, nhưng công thức hóa học của nó là “Sodium Chloride” tức Natri clorua  hay gọi chung toàn thế giới NaCl. Phần “muối” trong 2300 mg muối nói trên chính ra là “natri” (Na) trong công thức NaCl. Nói cách khác, bạn múc ra một muỗng muối trong lọ muối không phải múc ra “muối” mà là một muỗng natri clorua. Trong muỗng đó, một phần là muối natri làm tăng huyết áp, phần kia là clorua.

Vậy làm sao nấu ăn hàng ngày ở nhà thật ít mặn cho người bị huyết áp cao? Với đề tài MUỐI, nghe tên chán như vậy nhưng lại chất khoáng này chi phối chất lượng cuộc sống của chúng ta rất nhiều. Thế nên sau loạt bài huyết áp này, tôi sẽ viết ngay đề tài muối vì nó liên quan đến bệnh huyết áp cao, bệnh tim, và các chứng xuất huyết não và đột quỵ.

#2. Tập thể dục:Tuân thủ cả 3 điều

  • ít nhất 5 ngày 1 tuần
  • Ít nhất mỗi ngày 30 phút
  • 30 phút có thể chia ra 3 lần trong ngày, mỗi lần 10 phút

jogging-297354_960_720.png

Trong blog nào đó tôi có nói rồi nhưng bây giờ nói lại: sáng sáng các bà các ông đứng trong công viên “múa quyền” không phải “tập thể dục” nhé. Múa quyền cũng được, Taichi cũng được, khí công cũng thế: tóm gọn lại là các bài này không giúp ích gì cho việc chống bệnh tật hay giúp khỏe người. Bạn phải tập thể dục sao cho hết một đợt 20 phút bạn phải thở gấp và ra ít mồ hôi.

Các bài tập: bơi lội, bóng bàn, bóng chuyền, cầu lông, tennis, chạy bộ (kể cả chạy bộ tại chỗ), nhảy dây, leo thang bộ (ai ở chung cư thì sướng nhé).

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh tập thể dục như trên giúp giảm huyết áp từ 4-9 mm thủy ngân sau thời gian ngắn (từ 3-4 tuần sẽ thấy kết quả) nhưng nếu đứng múa quyền trong công viên thì không đảm bảo nhé.

Tập thể dục giúp tim khỏe mạnh hơn, lượng máu do đó lưu thông tốt hơn. Qúa trình tập thể dục càng lâu càng giúp cơ thể đốt năng lương nhiều hơn nên không những giúp giảm cân mà còn có tin tốt khác: ai có chứng mỡ trong máu sẽ thấy lợi ích nhanh chóng của việc thể dục đều đặn: cơ thể có thể đốt mỡ trôi nỗi trong máu để cung cấp năng lượng.

#3. Giảm cân

weightloss

Khoa học chứng minh nếu bạn ở dạng thừa cân (đại khái BMI trên 25) và bị huyết áp cao, bạn sẽ giảm huyết áp tâm thu từ 5 đến 20 mm thủy ngân cho mỗi…10 kg đã giảm (hy vọng 10 kg này là mỡ thừa chứ không phải low carb diet chỉ có một phần là mỡ, đa số là nước và cơ bắp)

Nếu chỉ số BMI của bạn quá 25 thì bạn nên giảm cân sao cho BMI xuống dưới 25. Thêm vào, tùy theo cơ thể bạn: cao thấp, nhiều cơ bắp hay lỏng lẻo. Nếu bạn có chiều cao khiêm tốn, tay chân sờ vào không “chắc” mà mềm như con mèo thì bạn ráng giữ BMI dưới con số 23. Ngược lại nếu bạn có chiều cao từ 1m63 và có ít cơ bắp thì du di hơn 23 được.

Lý do? Người châu Á đa số có lượng mỡ cao hơn người da trắng và da đen cho nên cùng một chiều cao và cân nặng, đa số người châu Á sẽ có lượng mỡ cao hơn người da trắng và da đen (cái này thuộc về di truyền học, có muốn sửa cũng không dược). Tuy vậy, cũng có nhiều người châu Á có chiều cao khá và biết tập luyện giúp cơ bắp nhiều và lượng mỡ ít hơn nhưng số này ít.  (Hè này tôi sẽ viết về loạt bài béo phì sẽ nhắc lại vấn đề di truyền học này sau)

#4. Nói không với rượu bia và thuốc lá

no-smoking-41752_960_720

Nếu bạn bị huyết áp cao và có thói quen uống rượu bia nhiều hơn mức khuyến cao sau thì hãy sửa đồi vì lý do sức khỏe của chính mình:

Nữ không nên uống quá

  • 350 mL bia/ngày
  • 148 mL rượu đỏ/rược trắng/rượu sâm panh/ngày
  • 45 mL rượu mạnh như rượu đế, sake, rhum, gin, vodka, whishkey v.v.

Nam không nên uống quá

  • 700 mL bia/ngày
  • 300 mL rượu đỏ, rượu trắng, rượu sâm panh/ngày
  • 90 mL rượu đế, sake, rhum, gin, vodka, whishkey/ngày

Thuốc lá: 1 điếu cũng không. Thuốc lá không chỉ gây hại cho bản thân người dùng mà những người xung phải hít chung không khí với bạn cũng có cùng nguy cơ bao gồm nhỏ như hen suyễn cho đến nghiêm trọng như ung thư. Nên nhớ ung thư là do tính di truyền gene có xu hướng thay đổi: thế nên có thể bạn hút thuốc 20 năm không bị gì không có nghĩa người sống chung với bạn hít thở cùng không khí đó không bị gì dù họ chỉ sống với bạn 10 năm. BE RESPONSIBLE.

#5 Ăn nhiều trái cây giàu kali và chất chống oxy hóa-mỗi ngày tổng cộng ít nhất 300 g rau/trái/củ gộp lại:

potassium

Rau xanh, củ có màu sắc tím, cam và đỏ; trái cây có màu cam, hồng, đỏ, xanh, hay đen đều có lợi cho bạn.

#6  Cá: Loại nào nên ăn và loại nào thì không?

Cá có nhiều loại: có loại sống ợ vực nước sâu (dưới đáy), có loại sống ở tầng trung, và có loại sống ở tầng trên cùng. Những chú thích sống ở tầng trên cùng thường có ít thuỷ ngân vì…bị bắt dễ hơn, thời gian sống ngắn hơn nên không có cơ hội thu thập thủy ngân. Ngược lại, loài cá sống ở tầng sâu nhất là loại có nhiều thủy ngân: tiêu biểu là chú cá mập, cá voi, cá kiếm có hàm lượng thuỷ ngân, đặc biệt cao (cao nhất là ở cơ quan nội tạng và da vậy mà dân châu Á nhiều nơi lại coi trong món vi cá mập. Tôi có cho cũng không dám ăn).

Cá thu các loại sống ở tầng trung nhưng chúng có đời sống lâu hơn nhiều so với các chú khác nên có nhiều thủy ngân tích tụ theo năm tháng.

tilefish

  1. Kết luận 1: tránh cá mập, cá kiếm (swordfish), cá thu, tilefish (hình trên).
  2. Kết luận 2: Cá ngừ (mackerel), cá mòi, cá hồi, cá lóc, cá chẽm, cá chép, cá mai, cá cơm, cá chim, cá rô phi, cá trích đều duyệt. Cá trê hay saba là cá nước ngọt nhưng nó sống ở tầng nước sâu nên con nào càng to, càng …không nên ăn
  3. Kết luận 3: tóm lại con cá  nào càng nhỏ càng tốt. Con nào càng to, càng sống lâu, càng có nhiều thuỷ ngân.
  4. Kết luận 4: Phụ nữ từ 15-44 tuổi, trẻ nam và nữ dưới 15 tuổi, phụ nữ đang mang thai, phụ nữ cho con bú tuyệt đối mỗi tuần không ăn hơn 335 gram cá các loại cá cho phép trên.
  5. Kết luận 5: Nhóm người còn lại có thể mỗi tuần ăn tới 670 g các loại cá cho phép trên

Tác hại cuả thủy ngân: ngoài chuyện gây chết người vì bị độc thủy ngân ra, thuỷ ngân còn gây chứng mất trí nhớ, rụng tóc, suy tim, suy thận, và dĩ nhiên làm tăng huyết áp (huyết áp tính theo mm thủy ngân mà).

#7: Caffeine: Tháng sau tôi sẽ viết một blog chỉ riêng về caffeine. Bây giờ tôi chỉ đưa ra kết luận chung:

latte

Thứ nhất: nhiều nghiên cứu cho thấy người hoàn toàn không dùng cà phê có huyết áp thấp hơn so với người dùng cà phê.

Thứ hai: người dùng rất nhiều cà phê (hơn 1 Lít/ ngày) có huyết áp ít nhạy cảm hơn người dùng cà phê từ 250 mL-700 mL (bởi vì uống nhiều lâu năm lên đô)

Thứ ba: có người nhạy cảm với cà phê, có người thì không. Vì vậy, bạn nên tự quyết định bằng cách đo huyết áp trước và sau khi uống cà phê, làm trong 5-7 ngày, ghi nhận xem huyết áp có bị ảnh hưởng bởi cà phê hay không.

Bản thân tôi không uống gì ngoài trà và cà phê nhưng tôi để ý khi tôi cắt muối, huyết áp vẫn y như cũ. Khi tôi cắt trà, cũng không thay đổi gì, nhưng khi tôi giảm cà phê xuống mức 250 mL/tuần (đúng là 1 tuần tôi chỉ uống 1 ly 250 mL cà phê) thì sau 2 tuần huyết áp xuống vèo 7-10 điểm. Càng bỏ lâu càng xuống thấp nhất là khi tôi chạy 5 km/ngày thì huyết áp có thể xuống đến mức 107/74 (nhưng đây là mức thấp nhất trong lịch sử của tôi, chưa bao giờ nó xuống thấp hơn nhưng tôi có thể trạng to hơn người VN nên do đó huyết áp không xuống đến 100 hay thấp hơn được).

 

 

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s