Phần 1: Giới thiệu chung về huyết áp và huyết áp thấp

Theo đề nghị của một bạn hỏi về cách chăm sóc bản thân khi bị huyết áp cao, hôm nay tôi viết về huyết áp cao và cả huyết áp thấp.

Thật ra đề tài huyết áp có ý nghĩa rất lớn so với cá nhân tôi bởi vì nó là một trong nhiều lý do tôi quyết định học ngành Dinh Dưỡng. Mẹ tôi mất năm bà 59 tuổi. Hai năm trước khi mất bà hay than phiền đau đầu, chóng mặt và khám bác sĩ với kết quả huyết áp cao. Mẹ tôi rất năng động: bà luôn đạp xe và đi bộ. Phải nói tổng thời gian bà “thể thao” phải ít nhất 2-3 giờ mỗi ngày, quá ư là khỏe mạnh. Khi mẹ tôi mất năm 2007, tôi nhớ mình đang ngủ tầm 8 giờ sáng, chị tôi gọi từ điện thoại của mẹ bảo mẹ đang ở phòng cấp cứu đa khoa q.1 ở ngay vòng quay chợ Bến Thành. Tôi đến nơi thì mẹ tôi đã hôn mê rồi. Sau 4 giờ bác sĩ giải thích bà ấy bị tai biến mạch máu não. Chỗ mạch máu vỡ là chỗ gần với cuốn não nên không phẫu thuật được mà phẫu thuật cũng muộn vì sau những 4 giờ thì não đã chết vì thiếu oxy (mạch máu vỡ, máu ra ào ạt làm ngộp não) cho nên nếu có mổ mà không chết trên bàn mổ thì cũng thành người thực vật. Bác sĩ còn nói nhiều lắm nhưng tôi chỉ nhớ mỗi câu hỏi: “Huyết áp của bà quá cao, mẹ cô có uống thuốc giảm huyết áp không?” Tôi nói không. Ông ta hỏi tiếp một câu làm tôi cứng họng: “Tại sao bà không uống? Thuốc chỉ có 2000 đồng một viên.”Tôi chưa bao giờ thấy bà uống thuốc và tôi cũng chưa bao giờ giục bà khám định kỳ.

Tôi biết mỗi người phải có trách nhiệm với bản thân và sự lựa chọn của mình và sức khỏe của mẹ tôi không do tôi quyết định. Nếu bà không coi trọng sức khỏe thì tôi không có lý do ép bà phải đi khám và uống thuốc mỗi ngày. Tuy nhiên, ý nghĩa của gia đình là quan tâm đến nhau chứ không phải mạnh ai nấy lo. Và tôi ngày đó ngu dốt và vô tâm không biết được ý nghĩa này, càng không nghĩ đến sự thật rất hiển nhiên là khi mẹ tôi mất, tôi sẽ phải tự chất vấn mình bởi thói vô tâm của mình. Tôi vẫn tự chất vấn mình bấy lâu dù tôi không ôm trách nhiệm về sự sống chết của mẹ. Sau này, khi đến Mỹ, khi tôi vào được trường Đại Học Quốc Gia Bang Mississippi có khoa dinh dưỡng và biết được họ dạy bệnh lý và cách chăm sóc bệnh qua dinh dưỡng nên tôi đổi ngành từ Anh ngữ sang Dinh Dưỡng.

E hèm, phần 1 sẽ giới thiệu sơ lược về huyết áp và bệnh lý của huyết áp thấp. Phần 2 sẽ viết về bản chất bệnh huyết áp cao và những hệ lụy do nó gây ra. Nếu không viết kèm vào phần 2 thì tôi có sẽ viết Phần 3 về những chất như muối và caffeine và cà phê vì cả ba đều ảnh hưởng đến huyết áp nghiêm trọng.

1/ Huyết áp:

Mạng lưới mạch máu của con người hoạt động liên tục như một cái máy bơm cung cấp máu và dinh dưỡng và cách chúng làm việc tương tự như ống dẫn nước ở nhà bạn: sử dụng áp suất. Cũng tương tự như ống nước nhà bạn khi áp suất lên cao, thành ống bị giãn đến mức có thể bể ra.

blood vessel

Định nghĩa huyết áp: Huyết áp là số đo sức ép của máu lên thành mạch máu, đơn vị áp là mili mét thủy ngân (mm Hg). Sức ép lên thành mạch máu càng cao thì số đo huyết áp càng lớn.

Huyết áp bản thân nó không phải là tai hại. Trên thực tế, trong 35 năm tới, tôi không muốn nhìn thấy huyết áp mình xuống còn zero (đồng nghĩa việc đi bán muối). Và, nếu huyết áp quá thấp hơn tiêu chuẩn thì người ta cũng không sống tốt được bởi vì nếu lực đẩy máu không đủ, hệ tuần hoàn máu không thể cung cấp đủ dinh dưỡng và oxy cho các bộ phận nhỏ như dây thần kinh đến các cơ quan trung ương như não. Kết quả người bệnh hay thấy lạnh, chóng mặt hay nhức đầu nhẹ.

2/ Cách đọc chỉ số huyết áp và ý nghĩa của nó

Khi bạn đi khám bác sĩ, hầu như lúc nào họ cũng đo huyết áp cho bạn và kết quả luôn hiển hiện trong 2 số nhìn như phân số a/b. Có bao giờ bạn tự hỏi hai con số đó có nghĩa là gì?

Theo từ điển Anh Việt, con số a trong a/b gọi là “tâm thu”còn số dưới b gọi là “tâm trương”. Tim luôn hoạt động trong 2 nhịp: nhịp co bóp đẩy máu khiến mạch máu căng để dẫn máu đến các nơi và nhịp thư giãn khiến máu trong mạch máu giảm đi (do đó mà áp suất trong nhịp thư giãn thấp hơn nhịp co bóp).

Ví dụ: Tiêu chuẩn của người khỏe mạnh là 120/80. Con số tâm thu (120) chỉ ra áp suất mm thủy ngân (mm Hg) tức là áp suất trong mạch máu khi tim bạn co bóp bơm máu. Vì đây là con số hiển thị sự bơm máu nên nó luôn cao hơn con số tâm trương (80). Tâm trương nghĩa là áp suất trong mạch máu khi tim bạn trong giai đoạn thư giãn chuẩn bị cho lần co bóp (tâm thu) sắp tới.

Chắc đọc tới đây các bạn thắc mắc sao tôi phải giải thích dài dòng tâm thu hay tâm trương thì có khác biệt gì? Có chứ: khi bạn bị huyết áp, con số tâm trương ở dưới sẽ là một dấu hiệu chỉ ra tình trạng của bạn tệ thế nào. Con số tâm trương này càng cao thì bạn càng phải lo cho bản thân mình vì bản thân số tâm trương chỉ ra áp xuất khi cơ tim đang thư giãn. Do đó, khi nó đang thư giãn mà áp xuất cao (số càng lớn) thì nghĩa là hệ tuần hoàn máu của bạn đang khủng hoảng.

Nói thế nhưng cả hai con số đều quan trọng bởi vì nhiều bác sĩ sẽ gộp lại tổng hai số để kết luận chung bạn có bị huyết áp cao hay không hay huyết áp thấp hay không. Ở người khỏe mạnh, tổng hai số là dưới 200. Mẹ tôi ngày còn sống có tổng huyết áp 450 hay có khi lên đến 500. Không cần biết số tâm thu và tâm trương cụ thể thế nào, con số 400 đã là quá lớn.

3. Huyết áp bình thường:

Người khỏe mạnh là người có huyết áp dưới 120/80.

BP

Tuy nhiên, cơ thể mỗi người mỗi khác và con số đó chỉ là giá trị trung bình. Cho nên, miễn là huyết áp của bạn đo từ 91-120/ 61-80 và bạn sống thấy vui khỏe không có dấu hiệu khó chịu nào là bạn rất may mắn.

4. Huyết áp thấp

a. Định nghĩa của chứng Huyết áp thấp: Huyết áp thấp là khi tâm thu dưới 90 hay tâm trương dưới 60.

Câu hỏi: Nếu huyết áp là 87/78 thì có coi là huyết áp thấp? Nếu huyết áp đo được 118/55 thì có phải bị huyết áp thấp?

Trả lời: Theo định nghĩa thì bạn là người có huyết áp thấp nhưng không có nghĩa bạn phải lo. Why? Tại vì cơ thể mỗi người mỗi khác. Khi người khác có số đo huyết áp như bạn, có thể họ sẽ xuất hiện các hiện tượng sinh lý thay đổi do huyết áp nhưng bạn thì vẫn cảm thấy bình thường. Điều đó có nghĩa là bạn vốn bẩm sinh đã có huyết áp thấp hơn bình thường nhưng chất lượng sống vẫn bảo đảm (thường thì nhà nội hay ngoại của bạn cũng có truyền thống có huyết ap đo thấp). Vì vậy, bạn chỉ cần lo khi bạn có các triệu chứng lâm sàng của huyết áp thấp đã biểu hiện ra ngoài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

b. Khi nào bạn nên lo lắng về huyết áp thấp?

Khi bạn thấy mình có vài triệu chứng trong số hàng chục triệu chứng liệt kê trong danh sách này thì hãy kiếm bác sĩ y khoa khám cho

  • Chóng mặt
  • Đau đầu
  • Hay có cảm giác khát nước hay mất nước
  • Khả năng tập trung kém
  • Mắt hay mờ
  • Cảm giác buồn nôn

Bởi vì những dấu hiệu trên có thể bị nhầm lẫn với nhiều dấu hiệu bệnh khác, bạn nên cân nhắc bạn có thường xuyên có các dấu hiệu trên hay không? Thêm vào, nếu có ai hay bản thân bạn thấy triệu chứng như dưới đây thì đến lúc bạn phải chú ý đến sức khỏe của mình.

Quan trọng: da sờ thấy lạnh, hay nhớp (ra mồ hôi), da tái (chú ý vùng da mặt, môi, và tay chân)

Cực kỳ quan trọng: Hơi thở gấp nhưng thở không sâu (phổi thiếu oxy do huyết áp tụt nghiêm trọng)

c. Nguyên nhân gây huyết áp thấp:

Các nguyên nhân dưới đây có thể gây ra tình trạng huyết áp thấp tạm thời (tạm thời cho đến khi nào bạn chấm dứt các nguyên nhân này) nhưng chúng không gây bệnh lâu dài như huyết áp cao đến nỗi bạn phải sống chung với thuốc

Người nằm liệt giường lâu ngày: người bị thương chi dưới, bị cưa chân, ốm liệt giường, hôn mê v.v đều là những đối tượng dễ bị tụt huyết áp

  1. Phụ nữ mang thai trong 24 tuần đầu
  2. Mất nước nghiêm trọng
  3. Xuất huyết nhiều (ngoài da hay xuất huyết nội)
  4. Một số chứng bệnh liên quan đến hệ tim mạch: hẹp van tim, tiểu sử đau tim, suy tim (các chứng này cũng cho nhịp tim thấp (dưới 60 nhịp).
  5. Bị shock do nhiễm trùng (do vi khuẩn tiết độc tố) tiếng Anh gọi là septic shock: huyết áp tụt rất nhanh và kèm theo các biểu hiện khác như toát mồ hôi, co giật v.v
  6. Đứng lâu (do máu tụ xuống chân)
  7. Một số thuốc: thuốc trị rối loạn cương dương, thuốc trị Parkinson’s, thuốc chữa huyết áp cao, một số loại chống trầm cảm
  8. Thiếu vitamin B12, thiếu vitamin B9 (folic axit) lâu ngày dẫn đến thiếu máu (thiếu máu đồng nghĩa ít máu trong cơ thể đồng nghĩa huyết áp thấp): thấy rất rõ ở người Việt, đặc biệt ở phái nữ. Vì sao? Sợ béo, ăn uống kém lâu ngày dẫn đến tình trạng thiếu máu.

Đó là lý do vì sao hơn 40% phụ nữ đang mang thai mà lại bị thiếu máu vì đã thiếu máu từ trước thời điểm mang thai rồi… Đã đành phụ nữ toàn thế giới đều sợ béo nhưng định nghĩa béo của người VN đặc biệt lệch lạc so với thiên hạ: Cao 1m55 nặng 55 kg thì phải kiếm cách giảm cân cho bằng được đến nỗi tăng 0.5 kg là coi như rồi.

Tóm lại, rất nhiều lý do gây ra huyết áp thấp, bạn nên bàn bạc với bác sĩ y khoa xem có cần can thiệp chuyên khoa, nhất là khi bạn dùng thuốc có tác dụng phụ làm giảm huyết áp. Nếu không, đa số bạn có thể dễ dàng thay đổi lối sống để tránh tình trạng huyết áp thấp.

Lời khuyên:

  1. Thêm vào đó, với những người bị huyết áp thấp, kể cả ở những người có huyết áp thấp bẩm sinh lâu nay vẫn phải chú ý 1 điều giùm tôi: bạn phải để ý huyết áp tụt nhanh hay chậm chứ không phải huyết áp thấp ở mức nào vì tốc độ tụt huyết áp càng ngắn thì càng nguy hiểm cho bạn.
  2. Từ góc độ của người học dinh dưỡng, với những ai có huyết áp thấp, tôi không có lời khuyên gì hơn là: ăn đầy đủ thực phẩm giàu sắt, vitamin B12, và axit folic, kèm theo là uống nhiều nước.

Haiz phần 2 chuyên đề huyết áp cao và tất tần tật những gì bạn cần biết về bệnh này chỉ có một câu: kẻ giết người thầm lặng.

 

 

Advertisements

3 thoughts on “Phần 1: Giới thiệu chung về huyết áp và huyết áp thấp

  1. Hi chị, em 36 tuổi và là người huyết áp thấp, huyết áp thường chỉ được khoảng 80/60. Các biểu hiện của bệnh huyết áp thấp chị liệt kê em đều có đủ cả, ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng công việc, sự tập trung và khả năng đọc tài liệu do mắt hay bị mờ, choáng, đau đầu.

    Em đang bắt đầu áp dụng chế độ ăn bổ sung các loại đồ ăn và đồ uống dành cho người huyết áp thấp như các bài viết trên internet, nhưng thường thì không được đều đặn và hay bị thay đổi. Vì vậy, em cũng quan tâm đến việc dùng thực phẩm chức năng hoặc bổ sung vitamin, mong chị có thể tư vấn giúp em về loại vitamin và công thức dùng ah. Em mong nhận được lời khuyên của chị. Cảm ơn chị và chúc chị sức khỏe.

    Liked by 1 person

    • Chị Hương, nếu có điều kiện chị nên đi đến bác sĩ hay viện Pasteur xét nghiệm máu cho 2 bài kiểm tra sau. Một là xét nghiệm hồng cầu, folic axit và vitamin B12 để coi có thiếu máu không (xét nghiệm máu thông thường chỉ coi lượng hồng cầu nhưng bệnh thiếu máu còn do thiếu vitamin B12 hay folic axit thì bài test này không kiểm tra ra được). Hai là kiểm tra đường huyết (nếu chị có máy đo đường huyết tại nhà thì dễ kiểm soát). Em đề nghị chị làm 2 bài xét nghiệm này vì các triệu chứng thân nhiệt thấp, chóng mặt có thể do thiếu máu ác tính và đường huyết thấp gây ra. Trước hết chị Hương cho biết lâu nay chị có dùng thuốc kê đơn của bác sĩ hay khôngvà có dùng thuốc Nam, thuốc Bắc, hay thuốc bổ gì không? Nếu chị Hương không ngại thì có thể cho em hỏi cân nặng, chiều cao, và một ngày bình thường trong tuần chị ăn những món gì/ loại thực phẩm gì? Chị có hay dùng nước chấm trong bữa ăn hay khi nấu ăn? Quan trọng là ước tính (ml hay lít) uống bao nhiêu nước lọc, cà phê, trà, nước ngọt v.v? Khi có những thông tin này em sẽ biết rõ chế độ ăn của chị và sẽ cho thông tin chính xác hơn.

      Số lượt thích

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s