Vitamin B1: Thiamin và các chứng bệnh liên quan hệ thần kinh trung ương

P00761_011

Vitamin B1 còn có tên khác là thiamin, là 1 thành viên của nhóm vitamin tan được trong nước. Bởi vì nó là vitamin tan trong nước nên hiếm khi nào có người bị ngộ độc do ăn quá liều. Ngược lại, ngay cả ở nước phát triển như Hoa Kỳ, có đến 20% tổng dân số không ăn đủ vitamin B1 kể cả khi nước này đã áp dụng việc cho vitamin B1 vào các nguồn thực phẩm như bánh mì đóng gói, bột, các loại ngũ cốc ăn sáng vân vân. Theo ước tính dựa trên thống kê cho thấy nếu như chính phủ Mỹ không áp dụng chính sách trên thì sẽ có hơn 50% dân số rơi vào tình trạng thiếu dinh dưỡng vitamin B1. Tình hình ở Mỹ và các nước phát triển khác là vậy: béo phì nhưng là béo phì thiếu dinh dưỡng. Tình hình trẻ béo phì ở các nước đang phát triển như Việt Nam, Ấn Độ, Mã Lai thì béo phì thiếu dinh dưỡng đi kèm với nhóm trẻ em còi xương thiếu dinh dưỡng. Tất cả cũng từ sự thiếu hiểu biết về dinh dưỡng và thực phẩm và dĩ nhiên là cả thói quen và phong tục ảnh hưởng lớn đến lề lối ăn uống của người ta nữa.

Lẽ ra vitamin B1 có rất nhiều trong phần xác của hạt gạo hay hạt lúa mì, nhưng người ta thích lột bỏ lớp này để bánh mì nướng ra có màu, mùi, và vị nhất định. Không tin thì ăn thử bánh mì đen của người ta xem có khác với bánh mì cây của người Pháp, bánh mì gối (trắng) của Mỹ và bánh mì sáng sáng người Việt vội vã mua khi đi làm. Cái bánh mì đen đó có thể nói dở kinh vì nó không giống với những gì người ta đã quen. Gạo lức thì làm sao ngon và “trắng” bằng gạo Nàng Thơm hay gạo Thái Lan? Khổ quá đúng là vậy, nhưng người Việt chúng ta vẫn trung thành với gạo trắng và chế biến nó thành bún, phở, cháo, cơm, bánh mì, và dĩ nhiên ta cũng xài luôn bột mì của dân Tây để nướng bánh quy và bánh kem và làm đồ chiên nữa. Trong khi đó, những thứ thiếu vitamin B1 này cho ta được gì? Zero dinh dưỡng ngoài trừ một đống đường và tinh bột thêm vài gram đạm và có thể rất nhiều chất béo-tuỳ vào thành phẩm của người ta. Tiếc là đống đường và chất béo đó chẳng giúp gì ngoài việc khiến người ta có nguy cơ bị tiểu đường và tim mạch ở tuổi 40-50. Lẽ ra một con người khoẻ mạnh không nên bị các bệnh do lối sinh hoạt gây ra ở tuổi trẻ như thế (so với tuổi thọ trung bình 70 thì bị tiểu đường, cao máu, cao huyết áp ở tuổi 55 vẫn là quá trẻ để sống vật vã thêm quãng thời gian dài 15 năm). Nhưng mà người ta vẫn không nhìn ra cái hoạ trong tương lai khi cơm áo gạo tiền và những vật chất khác đang kêu gào họ. Haiz… thôi viết cho xong bài rồi đi tập thể dục.

Bây giờ tôi nói thêm về công dụng của vitamin B1 và các triệu chứng bệnh do thiếu hụt nó.

1/ Công dụng và liều dùng của vitamin B1:

  • Gián tiếp tham gia quá trình tạo máu
  • Tham gia tích cực trong quá trình chuyển hoá chất đường và tinh bột
  • Vì nó tham gia quá trình chuyển hoá đường và tinh bột, nó ảnh hưởng lớn đến mức năng lượng sẵn có cho hoạt động thể chất
  • Có vai trò rất quan trọng trong hệ thần kinh, tim và hệ cơ (thần kinh điều khiển cơ và hệ tim mạch)

Liều dùng của vitamin B1

  • Trẻ từ 0-6 tháng: 0.2 mg/ ngày
  • Trẻ từ 7-12 tháng: 0.3 mg/ ngày
  • Trẻ từ 1-3 tuổi: 0.5 mg/ngày
  • Trẻ từ 4-8 tuổi: 0.6 mg/ngày
  • Trẻ từ 9-13 tuổi: 0.9 mg/ngày
  • Nam giới từ 14 tuổi trở lên: 1.2 mg/ ngày
  • Nữ từ 14-18 tuổi: 1.0 mg/ ngày
  • Nữ từ 19 tuổi trở lên: 1.1 mg/ ngày
  • Phụ nữ cho con bú: 1.4 mg/ ngày

2/ Các bệnh chứng liên quan đến sự thiếu hụt vitamin B1

a) Bệnh Beri beri: đúng nghĩa “suy dinh dưỡng” hay thiếu đói mà chúng ta thường nghe khi liên tưởng đến dân đói ở châu Phi.

Bệnh Beriberi gây ảnh hưởng đến hệ thần kinh (mất cảm giác ở tay, chân, gân mất sự đàn hồi khiến không gập tay chân lại được như trong hình, mắt chớp liên tục không kiểm soát) và hệ tim mạch (nhịp tim cao, bị hụt hơi khi nói, phần cẳng chân có thể bị phù nước). Beriberi_USNLMthiamine-28-638

Ở trẻ nhỏ, triệu chứng khác bao gồm trẻ không khóc hay nói được dù cố gắng, nôn mửa, tiêu chảy, da tái nhợt, sụt cân, trẻ có hành vi quấy, người sưng phù do tích nước, nhịp tim bị loạn, và cuối cùng dẫn đến động kinh trước khi vào giai đoạn chết.

b) Bệnh viêm não Wernicke:

Phần não bị nhiễm khuẩn và ảnh hưởng đến sự di chuyển của mắt (phần cơ quanh mắt bị liệt khiến người bệnh không di chuyển mắt được), sự di chuyển và phản ứng của cơ bắp (có thể gây liệt một nửa người), và mất khả năng nhận biết hành động và ý nghĩ của chính mình (giống như suy não người già)

c) Bệnh suy nhược thần kinh Korsakoff

Bệnh lý chủ yếu xoay quanh sự mất trí nhớ, mất khả năng ngôn ngữ giao tiếp. Dĩ nhiên nguyên nhân thường thấy là do cơ thể thiếu hụt vitamin B1, nhưng cũng có một số đối tượng bị hội chứng Korsakoff nếu họ bị suy dinh dưỡng vitamin B1 cách gián tiếp như thông qua việc hoá trị hay chạy thận (các hoạt động này gây ảnh hưởng đến khả năng hấp thụ và chuyển hoá dinh dưỡng trong cơ thể)

3/ Các đối tượng sau có khả năng bị các bệnh trên

  • Người nghiện rượu (gan bị yếu nên hấp thụ dinh dưỡng kém)
  • Người ăn kiêng quá độ (phụ nữ có nguy cơ cao hơn nam giới do sợ bị tròn)
  • Người thiếu ăn lâu ngày
  • Trẻ em có bệnh tim bẩm sinh
  • Người phải qua các phương pháp hoá trị (bệnh nhân ung bướu)
  • Người bị thận hư phải qua phương pháp chạy thận nhân tạo.

4/ Các triệu chứng nhẹ trước khi chuyển sang các bệnh trên:

Nếu bạn hay con em mình có các triệu chứng sau thì hãy nhanh đi làm xét nghiệm máu để kiểm tra tình trạng B1 và kiếm bác sĩ để tìm giải pháp. Trong khi đó, hãy ăn uống nhiều vitamin B1 để giảm nhẹ triệu chứng. Trong bệnh viện, khi có bệnh nhân bị các chứng bệnh kể trên, người bệnh luôn được truyền vitamin B1 theo dạng đặc chế qua ống dẫn hoặc miệng. Nếu bạn chỉ có các triệu chứng nhẹ sau đây thì một chế độ ăn uống giàu vitamin B1 có thể giúp hồi phục nhanh chóng (trong vài ngày đến vài tuần tuỳ theo kết quả khám máu ban đầu).

Triệu chứng: biếng ăn, khó tiêu, mệt mỏi lâu ngày, bị trầm cảm dài hạn, mất khả năng tập trung, hay bị co rút cơ bắp, tim nở to.

5/ Lợi ích của việc ăn đầy đủ vitamin B1:

Nếu các bạn may mắn không nằm trong danh sách người bị thiếu hụt vitamin B1 thì các bạn nên duy trì bởi vì vitamin B1 có nhiều lợi ích chủ yếu vì vai trò của nó trong hoạt động thần kinh trung ương

  • Giảm khả năng bị bệnh thoái hoá não (alzheimer’s disease)
  • Giảm khả năng bị đục thuỷ tinh thể
  • Làm giảm tác hại của quá trình lão hoá.
  • Gia tăng trí nhớ
  • Giúp cơ thể sung sức hơn ( nhất là ở trẻ nhỏ, vận động viên, và phụ nữ trong thời kỳ mang thai và sau khi sinh).

6/ Thực phẩm giàu vitamin B1:

100 g thịt heo (sống): 0.9 mg. Khi nấu lên tuỳ theo thời lượng và cách nấu, lượng vitamin B1 có thể giảm 50%

  • 35 g hạt hướng dương sống: 0.52 mg
  • 100 g cà tím nấu chín: 0.08 mg
  • 100 g rau bina (chần hoặc hấp): 0.08 mg
  • 100 g cải bắp luộc: 0.06 mg
  • 100 g đậu đen luộc: 0.25 mg
  • 100 g đậu phụ: 0.16 mg
  • 100 g cá thu kho: 0.14 mg
  • 100 g Đậu Hà Lan luộc (green peas): 0.3 mg

7/ Cách chế biến ảnh hưởng đến sự bảo toàn của B1:

Sự hấp thụ của vitamin B1 (cũng như các vitamin tan trong nước khác) trong cơ thể phụ thuộc vào nhiệt lượng và thời gian nấu và cách nấu. Khi thực phẩm giàu vitamin B1 nấu trong nước, vitamin B1 sẽ hoà vào trong phần nước đó. Ví dụ khi bạn luộc rau, bạn không giữ lại nước luộc thì coi như chẳng hấp thu được vitamin B1 đó dù rằng bạn đinh ninh mình đã ăn đầy đủ chất.

Cách tốt nhất để bảo quản vitamin là không cho thực phẩm nấu quá lâu và hạn chế sự tiếp xúc giữa thực phẩm và nước-hoặc nếu có thì bạn nên giữ lại nước đó để uống. Thời gian nấu càng lâu thì bạn mất đi càng nhiều vitamin B1. Tôi khuyến khích bạn hấp rau thay vì luộc (trừ khi bạn giữ nước luộc để nấu canh). Thậm chí thay vì luộc, bạn có thể chần rau trong nước sôi trong 1 phút cũng giúp bảo quản được vitamin B1 tốt hơn là luộc trong 5 phút.

Cách tốt nhất…để huỷ vitamin B1 là nướng ở 205 C trong 1 giờ thì coi như hơn 95% vitamin B1 bốc hơi. Cách chế biến khác như chiên cũng huỷ ít nhất là 50% lượng B1.

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s