Classic Espresso in a white cup shot on a white background.

Nếu bạn là người chơi thể thao, lao động nặng, hoặc….chỉ đơn giản là một người Việt Nam bình thường thì cà phê và ảnh hưởng của nó đến sức khoẻ chắc hẳn đã từng lọt vào tai bạn. Nhiều người lớn tuổi bạn biết có thể từng là người uống cà phê rất nhiều nhưng với tuổi cao họ từ bỏ cà phê hoặc giảm số lượng vì “tim đập nhanh” hay những hiện tượng khó ở khác. Nhưng ở một nhóm khác, họ thề rằng buổi tập của họ sẽ yểu xìu nếu hôm đó họ không dùng cà phê. Thực hư thế nào? Nếu quả thật cà phê có tác dụng làm tăng hiệu quả tập thì người lớn tuổi có nên sử dụng cà phê để giúp họ phần nào năng động hơn?

Thật ra, chúng nên xác định cho rõ: cà phê là một thứ, caffeine trong cà phê  ()và nhiều thực vật tự nhiên), cũng như sản phẩm có bổ sung caffeine, và viên nén caffeine không nên được gộp lại chung mà nói.

Hạt cà phê, thành phần cà phê trong đó chênh lệch nhiều dựa vào chủng loại cà phê, nhiệt độ rang, rồi nhiệt độ nước dùng để pha tất cả đều ảnh hưởng đến số lượng caffeine trong một ly cà phê. Kể cả khi bạn mua cà phê ở cùng một quán quen cũng không bảo đảm được lượng caffeine trong từng ly đều như nhau ngày này qua ngày khác.

Chưa hết, cà phê có nhiều chất chống oxy hoá mà đình đám nhất trong cà phê là nhóm polyphenol cũng ảnh hưởng đến tác dụng (tích cực) của caffeine lên cơ thể. Trong khi đó, viên nén caffeine chỉ có 100% caffeine không kèm chất gì khác sẽ có mức tác động đến cơ thể theo cách khác. Và cuối cùng, sản phẩm nước uống có bổ sung caffeine (nói như ở thị trường nước uống ở VN là nước tăng lực, và đứng đầu danh sách này là “bò húc”) bao gồm nhiều thành phần khác bên cạnh caffeine-và đến nay các nhà khoa học vẫn còn bận rộn nghiên cứu và tranh luận liệu các thành phần khác trong cùng sản phẩm có trực tiếp kết hợp với caffeine và tạo nên phản ứng có hại cho cơ thể.

VẬY….CAFFEINE LÀ GÌ?

Nó là một chất kích thích thần kinh trung ương. Nó tạo ra những ảnh hưởng tương tự như các chất gây hung phấn như cocaine và amphetamine. Cái khác giữa caffeine và những chất kích thích thần kinh trung ương (bị cấm trên toàn thế giới) là cơ chế caffeine hoạt động khác với các chất gây nghiện cao chết người kia. Và cơ chế hoạt động của caffeine trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tuần hoàn máu bằng cách làm co mạch máu qua đó làm tăng huyết áp. Điều đó có nghĩa tim mạch phải hoạt động nhiều hơn. KHI BẠN CHƠI THỂ THAO hay hoạt động cần hệ tim mạch và tuần hoàn cung cấp đủ máu và oxy thì rõ ràng bạn không muốn huyết áp tăng quá cao và tim phải co bóp nhiều hơn định mức nên có. Tuy vậy, mặt tích cực của caffeine đối với hoạt động thể thao là nó cũng làm tăng các chất epinephrine và norepinephrine sẽ làm tăng hiệu ứng tập.

MẤT BAO LÂU THÌ CAFFEINE SẼ ẢNH HƯỞNG XẤU ĐẾN HỆ TUẦN HOÀN KHI CHÚNG TA CHƠI THỂ THAO?

Thí nghiệm trên người mà tôi đọc báo cáo rằng mất khoảng 30-60 phút sau khi uống đồ có caffeine (cà phê hay cocacola hay bò húc v.v.) là ảnh hưởng của caffeine đến hệ tuần hoàn rõ ràng nhất. Nói cách khác, nếu bạn tập thể dục buổi sáng thì tốt hơn nên tập xong rồi uống hoặc uống rồi chờ 2-3 tiếng hãy vận động mạnh.

VẬY THÌ…TẠI SAO MỘT SỐ NGƯỜI BỊ ẢNH HƯỞNG XẤU TRONG KHI MỘT SỐ CHỈ HƯỞNG CÁI LỢI CỦA CAFFEINE?

Câu trả lời là:tuỳ theo hình thức caffeine (nước tăng lực vs cà phê vs viên nén), số lượng một lần dùng, và những chất khác kèm theo caffeine bạn uống, tuỳ theo sức khoẻ VÀ gene của mỗi người.

1. Nếu một người có bất kỳ một hiện tượng nào chỉ ra sức khoẻ tim không tốt thì hầu như caffeine sẽ gây nhiều tiêu cực hơn tích cực khi họ dùng cà phê gần với thời gian tập.
2. Nước tăng lực có thể có thành phần tương tác với caffeine có thể gây ảnh hưởng xấu, ví như taurine. Nếu bạn nhâm nhi cà phê lâu thì ảnh hưởng caffeine sẽ yếu hơn so với nốc một hơi hết một lon tăng lực. Thậm chí ly cà phê đen không đường không kem không sữa cũng ảnh hưởng đến bạn khác so với một ly cà phê đen cùng một hạt xay ra và có thêm đường thêm sữa.
3. Tiếp theo là gene di truyền: caffeine bản thân nó khi vào cơ thể người không gây ra ảnh hưởng gì cho đến khi có men giải đến tác động nó. Men giải đó ở 1 trong 1 dạng: gene trội A và gene trội C. Nếu bạn có gene trội A thì may cho bạn: men giải do gene A sẽ phân huỷ caffeine rất nhanh và nhờ đó ảnh hưởng xấu của caffeine không tác động đến bạn nhiều. Nếu bạn có gene trội C thì caffeine sẽ bị huỷ ở mức chậm và nếu nó càng ở lâu trong máu bạn thì nó ảnh hưởng càng nhiều đến hệ tuần hoàn.

VẬY CÓ NÊN THÔI UỐNG CÀ PHÊ?

Thật ra không ai trả lời được câu hỏi này: bạn phải tự hiểu sức khoẻ của mình và khám sức khoẻ thường xuyên để bảo đảm hệ tim mạch hoạt động tốt. Tuy nãy giờ chúng ta chỉ nói đến cái xấu của caffeine, nhưng khi chúng ta dùng caffeine khi cơ thể ở trạng thái tĩnh (không vận động mạnh), thì thật ra caffeine sẽ có ảnh hưởng tích cực đến cơ thể: nó sẽ giúp cơ thể tạo ra nitric oxide vốn là một trong vài chất làm tăng đường kính mạch máu hữu hiệu nhất (rất nhiều dân {nghiện/chuyên nghiệp} nâng tạ dùng cái này để giúp họ nâng tạ nặng dễ dàng hơn). Nói cách khác, khi dùng caffeine vào lúc cơ thể ở trạng thái thư giãn, nó sẽ giúp tuần hoàn máu tốt nếu bạn không dùng quá nhiều.

VẬY BAO NHIÊU THÌ NHIỀU?

Thường thì dân Canada được khuyến khích uống tối đa 400 mg caffeine/ngày. Thế nhưng, với người thể trạng nhỏ con hơn thì tôi nghĩ nên dùng lời khuyến nghị dựa theo cân nặng: 6 mg/kg ở người trưởng thành. Nếu bạn cân nặng 40 kg, bạn nên dùng tối đa 240 mg caffeine/ngày. Theo tiêu chuẩn cà phê rang không pha tạp chất lung tung (tiêu biểu cà phê Starbucks hay Dunkin Donuts) thì một ly đen đá cỡ nhỏ (ly đó cỡ 330 ml có đá luôn) có khoảng 120 mg caffeine. Tức là một ngày bạn có thể uống 2 ly cỡ này và không bị tác dụng xấu (với điều kiện sức khoẻ tốt không bệnh tim, không bị hiện tượng đau ngực, nhói tim, đau đầu/chóng mặt không lý do qua thời gian dài, và huyết áp ổn định).

VẬY AD UỐNG CÀ PHÊ THẾ NÀO?

Tôi cũng không rõ có nên thêm đoạn này vào không vì mang tính cá nhân, thế nhưng nếu có bạn nào đọc mà tò mò thì tôi cũng xin thưa: trong 2 năm gần đây tôi dùng cà phê ở mức tối đa 240mg/ ngày hoàn toàn từ cà phê hoặc trà. Tôi không dùng nước tăng lực, nước bổ sung khoáng, nước ngọt có bổ sung caffeine (Pepsi, Cocacola, và Mountain Dew), và chưa bao giờ mua viên nén caffeine trong đời. Và cũng xin thưa bây giờ là 1:55 chiều, theo lịch tập hôm nay là….3:45 đến 5:30 đạp xe. Và tôi đang nhâm nhi ly cà phê đá 650ml (uống được một nửa). Và đây không phải là ngày hiếm hoi với số lượng cà phê này. Cách đây 2 năm (tóm lại là trong 5 năm mài đũng quần ở giảng đường), tôi uống 1.3 L cà phê đá hàng ngày, và lúc đó lịch tập ngắn thời gian hơn chỉ 45-60 phút nhưng ở cường độ cao vì môn tập ngày đó là chạy. Thời gian đó huyết áp có tăng hơn mức 120/80 và hầu như tôi có thể làm giảm huyết áp bằng cách giảm muối xuống mức 1500 mg/ngày hoặc cắt cà phê trong 1 tuần.

Hiện tại với định mức tối đa 650ml cà phê và lịch tập hiện nay, tôi chưa bao giờ bị phản ứng phụ của caffeine.