Hội chứng X hay X syndrome bao gồm 3 bệnh: tiểu đường, cao huyết áp, và mỡ trong máu cao.

Blog hôm nay chủ đề là mỡ trong máu cao. Nhiều người nghe qua bệnh “máu nhiễm mỡ”, “cholesterol cao” như các tên khác của bệnh mỡ trong máu cao-nhưng thật ra hai tên gọi kia không phản ánh chính xác tính chất của bệnh. Thứ nhất, máu bao giờ cũng có mỡ trong đó, chỉ khác nhau là bao nhiều phần trăm trong đó là “mỡ”. Thứ hai, cholesterol cao không phản ánh tính chất của bệnh vì có nhiều người có thành phần mỡ trong máu cao nhưng chỉ số cholesterol của họ bình thường. Nói cách khác: mỡ và cholesterol đều có mặt trong máu nhưng cái nào cao, cái nào thấp là hai chuyện khác nhau.

Trước khi bàn tiếp, ad thấy quan trọng phải nhấn mạnh “quá trình sản xuất mỡ và lượng mỡ trong máu” không phải lúc nào cũng liên quan đến cân nặng và thể trạng gầy béo bởi vì “mỡ” trong blog này chỉ phản ánh mỡ trôi nổi trong máu và người gầy vẫn có chỉ số mỡ trong máu và cholesterol cao và người béo phì vẫn có chỉ số mỡ trong máu và cholesterol ngon lành hơn nhiều người gầy hay cân nặng bình thường khác.

QUÁ TRÌNH SẢN SINH MỠ TRONG MÁU

Cơ thể có thể sản xuất mỡ bằng các nguyên liệu cung cấp trực tiếp từ hệ tiêu hóa-việc này xảy ra khi một bữa ăn chúng ta ăn dư thừa mỡ. Cơ thể cũng có thể sản xuất mỡ và tiết vào máu khi chúng ta ăn quá thừa chất carbohydrate *tinh bột, trái cây, và đường*. Nói cách khác, kể cả khi bạn cắt thịt cá, mỡ, dầu, hạt ra khỏi chế độ ăn thì không có nghĩa bạn đang làm điều đúng bởi vì nếu bạn vẫn đều đều sáng bánh mì, trưa 2 chén cơm, chiều chén chè đậu, tối thêm tô phở “chay” thì chế độ ăn này có quá nhiều carbohydrate và vẫn cung cấp nguyên liệu cho cơ thể sản sinh mỡ.

Trong một ngày 24 giờ, lá gan và hệ tiêu hóa luôn hoạt động để tiêu hóa và sản xuất mỡ. Thông thường sau một khoảng thời gian dài bạn không ăn uống (cỡ 12 giờ) thì lá gan sẽ lấy mỡ trong cơ thể và tiết chất béo vào trong máu. Do đó, khi đo máu, nếu bạn chờ quá lâu giữa lúc đo và bữa ăn cuối cùng trước đó thì chỉ số mỡ trong máu có thể lên cao hơn bình thường. Song song đó, như đã nói trên, cơ thể cũng sẽ có một lượng lớn mỡ trong máu từ bữa ăn. Thế nên, nếu bạn ăn một bữa có nhiều dầu mỡ rồi đi đo máu thì chỉ số mỡ trong máu cũng tăng vọt rất nhiều. Chỉ số cholesterol thường sẽ ổn định hơn và phản ánh tình hình sức khỏe mang tính lâu dài. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chúng ta có thể làm ngơ với chỉ số mỡ trong máu bởi vì sự bất thường lâu ngày có thể ảnh hưởng đến hai chỉ số HDL và LDL-2 dạng cholesterol (cholesterol có nhiều nhiều dạng nhưng hầu hết các bài xét nghiệm chỉ đưa ra hai con số HDL và LDL)

CHOLESTEROL KHÔNG CHỈ LÀ MỘT CÁI TÊN

Chúng ta có thể liên tưởng cholesterol như các bong bóng khí. Mỗi loại khí có độ đặc khác nhau. Những bong bóng có khí nặng (HDL) thì chìm xuống tí so với những quả bóng khí chứa khí nhẹ (LDL). Nhưng quả bóng khí nhẹ sẽ dễ nổi trên bề mặt chất lỏng (máu). LDL cũng rất dễ bị oxy hóa và tạo thành màng bong bóng (tưởng tượng như bọt xà phòng) và màng bong bóng “xà phòng” này dễ vướng dính vào khe rãnh trong đường dẫn (các động mạch, tĩnh mạch v.v.). Bởi vì lý do này mà bác sĩ của bạn muốn con số LDL càng thấp càng tốt. Trong khi đó, người anh cả HDL không dễ bị oxy hóa. HDL thậm chí còn có khả năng áp tải chú em LDL ra khỏi máu (thế nhưng khi HDL bị oxy hóa thì nó lại trở thành LDL). Mặc dù đến nay đa số y sĩ muốn con số HDL càng cao càng tốt, National Institution of Health của Mỹ có khuyến cáo chỉ số HDL cao không hẳn luôn luôn bảo vệ bạn khỏi bệnh tim mạch (blog kỳ sau sẽ bàn tiếp vì ad chưa đọc bài báo cáo này).

Khi điều đó xảy ra, chúng ta thấy hiện tượng “tắt nghẽn động mạch”. Rất tiếc là quy trình “soi động mạch” để kiểm tra bao nhiêu phần trăm hệ tuần hoàn bị nghẽn không phổ biến; tuy vậy, theo thống kê sơ bộ thì hầu như động mạch phải nghẽn rất nhiều thì chúng ta mới cảm thấy dấu hiệu (nhiều là cỡ 75% trở lên).

KẾT LUẬN

Phòng chống bệnh tim mạch, đặc biệt trong cuộc sống hiện đại, không chỉ đơn giản tập thể dục, ăn ít béo, hạn chế đồ ngọt, ăn nhiều chất xơ là bảo đảm. Một điều bạn có thể bảo đảm là không có gì 100% bảo đảm. Gene di truyền đóng một vai trò quan trọng trong quy trình cơ thể sản xuất và loại trừ chất và một mình yếu tố này đủ để một người phải dùng thuốc hạ cholesterol suốt đời. Thứ nữa, ăn quá ít chất béo cũng có thể làm gia tăng mỡ trong máu, đặc biệt trước khi bạn rút máu xét nghiệm lipid profile định kỳ hàng năm. Ad luôn bảo mẹ chồng rằng “you better eat a whole bowl of sugar or a whole stick of butter than eating that icecream.” Bà ấy nghiện kem kiểu một lúc xơi luôn 3 tô canh đầy kem (không phải chén mà là tô) nên ad bảo bà ấy tốt hơn ngốn một khúc bơ lạt hoặc một tô đường cát lý do là kem là một trong nhiều thực phẩm có 2 yếu tốt “high fat high sugar” (ví dụ phổ biến khác là gà chiên giòn, bánh quy, bánh kem).