Để biết rõ hơn về carotenoids và retinoids thuộc vitamin A, bạn có thể đọc thêm trong blog này.

PHẦN 1: Vì Sao Carotenoids Không Có Tính Năng Cao Như Retinoids?

Carotenoids muốn được chuyển hóa thành retinal thì nó phụ thuộc vào tình trạng sắt trong cơ thể vì chất xúc tác (một thứ men giải) cho phản ứng này bắt buộc phải có sắt trong công thức. Sau bước đầu này, retinal cần được chuyển hóa thành retinol-dạng vitamin A được cơ thể trữ trong gan, nó phải qua vài phản ứng nữa và sẽ cần vitamin B3 và vài loại đạm prô tít đặc biệt chỉ có chức năng duy nhất là lượm nhặt retinol hoặc retinal để luân chuyển từ bộ phận này sang bộ phận khác. Tất cả những điều này có nghĩa là nếu carotenoids cần được chuyển hóa thành retinol, tình trạng đạm, sắt, và vitamin B3 của cơ thể cần phải tốt. Nếu cơ thể thiếu sắt, quá trình chuyển hóa sẽ bị đình trệ ngay từ bước 1. Nếu cơ thể thiếu đạm dẫn đến ảnh hưởng sự sinh trưởng và tái tạo mô cơ, thì các bước tiếp theo sẽ không xảy ra hoặc xảy ra chậm.

Khi bạn mua thuốc bổ vitamin A có ghi xxxx IU, ví dụ 1000 IU (IU=international Unit=đơn vị quốc tế) thì điều đó không có nghĩa bạn có đủ 1000 đơn vị retinol. Nên nhớ 1000 đơn vị retinol không hề giống với 1000 đơn vị beta carotene (1 trong hơn 600 chất của nhóm carotenoids). Vitamin A là một trong vài chất khá phức tạp trong cơ thể vì nó có vài dạng khác nhau ngay cả trong thực phẩm tự nhiên: ví dụ sáng nào bạn cũng uống một ly sữa với bánh mì ốp la, trưa nào bạn cũng có thói quen ăn sinh tố cà chua hay sinh tố đu đủ, chiều về bạn luôn có dĩa rau xanh thì tổng đơn vị bạn ăn hôm đó có thể gọi là 20,000 IU vitamin A, nhưng thực chất số lượng chất retinol (có chức năng thật sự của vitamin A) không bao giờ là con số 20,000 đó, bởi vì chế độ ăn đa dạng luôn có hỗn hợp của cả beta carotene, lycopene, zeaxanthin (đều thuộc về nhóm carotenoids) và cả những chất retinyl ester (phổ biến nhất trong động vật và vào cơ thể chỉ qua “sơ chế” vài bước là thành retinol).

Vì lý do trên, cách chính xác và khoa học hơn để đánh giá lượng vitamin A trong chế độ ăn là dựa trên đơn vị gọi là Retinol Activity Equivalent (RAE). Một RAE tương đương được quy đổi như sau:

1 RAE= 1 microgram retinol= 12 microgram beta carotene = 24 microgram alpha carotene.

Thế nhưng, khi bạn mua thuốc bổ sung vitamin A, thường thì công thức là nhóm retinyl palmitate, thuốc luôn được báo cáo bằng đơn vị IU chứ không phải RAE. Nếu bạn muốn quy đổi, thì bạn dùng phương cách sau

1 IU= 0.3 microgram retinol (trong thực phẩm gốc động vật) = 3.6 microgram beta-carotene = 7.2 microgram các chất carotenoids khác (ví như alpha carotene).

Nếu một đứa trẻ từ 1-3 tuổi cần 300 microgram vitamin A/ngày, thì số lượng vitamin A trong 1 viên thuốc bổ có 1000 IU sẽ là 1000 IU x 0.3 microgram= 300 microgram.

PHẦN 2: Thuốc Bổ Vitamin A Có Cần Thiết?

Câu trả lời là: tùy theo kiến thức dinh dưỡng của bạn. Nếu bạn biết và chịu ăn uống đúng cách, vitamin A trong thực phẩm hàng ngày rất dễ dàng cung cấp nhu cầu của bạn.

Ví dụ: bạn ăn chủ yếu là rau xanh, khoai lang, bí đỏ v.v và sau một ngày bạn ăn khoảng 55,000 IU, vì chế độ ăn này không bao gồm động vật, nên 55,000 IU hầu hết đến từ chất beta carotene và vài chục chất khác của nhóm carotenoids, cứ cho là đến từ beta carotene thì con số 55,000 IU tương đương

55,000 x 3.6 microgram beta carotene= 198,000 microgram beta carotene.

198,000 mcg beta carotene / 12 mcg beta carotene= 16,500 đơn vị RAE. (người trưởng thành chỉ cần khỏang 900 RAE)

Tất nhiên cách tính này cho rằng 100% số lượng beta carotene hay các chất khác trong nhóm carotenoids được chuyển hóa hoàn hảo trong cơ thể. Và, điều tuyệt đối hoàn hảo trong thế giới là không có gì hoàn hảo cả. Cũng nhờ vậy mà cơ thể không dễ gì ngộ độc vitamin A khi cơ thể ngốn vài chục ngàn IU vitamin A từ thực phẩm (cái người ăn 55,000 IU đó là tôi).

Trên thực tế, số lượng Beta carotene được chuyển hóa chỉ có khoảng 20-50% tùy theo: số lượng g chất béo trong bữa ăn và tùy theo thực phẩm (thực vật) ở dạng sống hay chín. Rau và trái cây ở dạng chưa nấu qua (chưa xử lý nhiệt) thì số lượng hấp thụ…dưới 5%-rất thấp. Cứ cho là bạn ăn rau củ đã nấu, và cơ thể không vận hành hoàn hảo làm thất thu chất, thì cũng có khoảng 20% trong tổng số 55,000 IU được hấp thụ, thì bài toán đơn giản trên kia sẽ chỉnh sửa thành:

55,000 IU x 20%=11,000 IU được hấp thụ

11,000 IUx 3.6= 39600 mcg beta carotene/ 12mcg beta carotene= 3300 RAE

Người trưởng thành cần 900 RAE, như vậy kể cả khi bạn ăn chay thì rất khó mà thiếu vitamin A nếu ăn đủ chất nếu chế độ ăn của bạn có ít nhất là 1200 Kcal.

Tuy nhiên, chế độ ăn uống ở các nước phát triển thường thiếu chất ở nhiều cấp độ: thiết sắt, thiếu kẽm, thiếu ma giê, thiếu vitamin B3, thiếu đạm v.v. hay thậm chí là thiếu năng lượng. Vì cơ thể hoạt động tốt khi cơ thể đủ chất, đủ năng lượng thì quá trình trao đổi chất mới diễn ra đúng. Thường ở các nước đang phát triển, suy dinh dưỡng thường là suy nhiều chất chứ không phải chỉ 1-2 chất. Nếu cơ thể thiếu sắt lâu ngày, vitamin A sẽ suy giảm. Nếu vitamin A thiếu lâu ngày, nó sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến số lượng sắt được trữ trong cơ thể bởi vì vitamin A trực tiếp tác động đến quá trình nhân chia tế bào (sinh trưởng) nên những tế bào cần thiết để dự trữ hay luân chuyển sắt sẽ bị suy giảm, và dĩ nhiên quá trình hấp thụ sắt trong bữa ăn cũng bị tác động rất nhiều. Ở những trường hợp này, hiện tượng thiếu máu này không phải do thiếu sắt mà chủ yếu là do vitamin A và bệnh thiếu máu chỉ thuyên giảm khi cơ thể nạp đủ vitamin A.

LỜI KẾT

Tóm lại, nếu bạn biết cách và chịu ăn đúng và đủ chất, thuốc bổ sung vitamin A không cần thiết. Kể cả khi bạn đang sống ở những nước nghèo, ăn đủ và đúng chất không nhất thiết đòi hỏi thực phẩm đặc biệt. Thay vào đó, ở các nước nghèo lẫn giàu, nếu có 1 chất bạn nên uống bổ sung thì đó là sắt. Tất cả những chất còn lại, một chế độ ăn chủ yếu là rau củ, kèm theo ít cá thịt (chỉ cần 60 g cá biển một ngày và nếu chỉ ăn thịt thì cần nhiều hơn khoảng 200 g/ngày) là bạn chắc chắn sẽ ăn đủ chất. Tất nhiên, ở Việt Nam và nhiều nơi khác, có những người chỉ đủ tiền mua 3 gói mì ăn liền hay bánh mì không chấm sữa đặc pha nước thì tất nhiên ở những đối tượng này, chiến dịch bổ sung vitamin A (và những chất khác) là cần thiết.