Thời gian qua có một người mẹ trẻ có cô con gái xinh lung linh hơn 3.5 tuổi gửi email qua trang web này nhờ tôi xử lý vài việc: một là con bé bị thiếu máu nhẹ, hai là hôi miệng, ba là táo bón kinh niên, bốn là. Với hôi miệng thì lý do là bé không uống đủ nước (chất lỏng nói chung) nên hôi miệng và đây cũng là 1 trong 2 lý do bé bị táo bón. Lý do khác của chứng táo bón trong trường hợp của bé có thể là kết hợp của việc không đủ xơ lẫn không đủ nước uống.

Riêng với tình hình thiếu máu của bé lúc đó tôi không thấy bản xét nghiệm máu và chỉ giúp cô ấy chỉnh sửa lịch ăn (không phải lên thực đơn nhé) sao cho bảo đảm thực phẩm không cản trở thuốc sắt bổ sung. Cách đi 2 tháng cô ấy trở lại sau khi dùng xong thuốc mà bác sĩ của bé kê đơn, và hoảng hốt vì các chỉ số giảm đi chứ không tăng lên (mặc dù tôi bảo phải chờ ít ra 3 tháng vì vòng đời của hồng cầu trung bình là 120 ngày nên mỗi lần xét nghiệm nên chờ ít nhất 3 tháng hoặc lý tưởng nhất là 4 tháng). Lúc này bác sĩ điều trị của bé đòi xét nghiệm điện di. Thật ra bác sĩ nghi ngờ bé bị thiếu máu mang tính di truyền (chữa trị tốn kém và lâu dài) cũng có lý do là vì tỉ số MCV:RCB dưới 13 (cái này học từ thằng bạn làm bác sĩ nhi khoa) nhưng mà tôi ngã ngửa khi ông/bà bác sĩ chỉ order mỗi cái điện di thay vì theo trình tự thì phải loại trừ lý do thiếu máu không phải do thiếu sắt hay thiếu một trong các vitamin hoặc khoáng chất.

BƯỚC 1

Nói cách khác, nếu bạn có con em nghi ngờ bị thiếu máu thì bước1 là xét nghiệm máu chung chung để biết hiện tại hồng cầu có hiện tượng gì bất ổn

RCB

HGB

MCV

MCHC

RDW

MPV

BƯỚC 2

Nếu mọi con số Ok thì không nói gì, nhưng nếu vài con số thấp hơn bình thường thì bước tiếp theo là phải làm thêm một đợt rút máu xét ra các chỉ số dưới đây (tôi không biết từ chuyên khoa trong tiếng Việt, dịch ra thì theo ý tôi nhưng không chắc y khoa bên Việt Nam có y như thế không nên các phụ huynh lưu ý viết ra giấy đưa cho nhân viên xét nghiệm/bác sĩ điều trị của con em)

Serum iron (chỉ số sắt trong máu)

Serum transferrin (chỉ số của chất luân chuyển sắt)

Serum ferritin (chỉ số của số kho trữ sắt)

Ba cái con số trên là rất phổ biến và tiêu chuẩn để chắc chắn bệnh thiếu máu ở từng trường hợp có liên quan đến thiếu sắt trong chế độ ăn hay không.

Yêu cầu luôn xét nghiệm  BLOOD SMEAR (quan sát hồng cầu dưới kính hiển vi) để coi hình dạng và màu sắt của hồng cầu. Nhiều chứng thiếu máu vì nhiều lý do khác nhau sẽ khiến hồng cầu có màu sắt và hình dạng đặc biệt sẽ giúp bác sĩ định bệnh chính xác thiếu máu do nguyên nhân gì.

Cuối cùng, xét nghiệm nốt chỉ số vitamin B6, vitamin B9 (folic axit) yêu cầu chỉ ra RBC folate, vitamin B12, và kẽm. Khi có bài xét nghiệm của những chỉ số này kết hợp với các bài kiểm tra nói trên thì sẽ chỉ ra cơ thể hiện tại suy nhược ở mức độ nào mà bổ sung. Ví dụ: tiêu chuẩn hàng ngày chỉ cần 2.4 microgram vitamin B12, nhưng khi xét ra thấy cơ thể thiếu vitamin B12 thì bác sĩ có thể viết đơn cho dùng đến 1 mg hàng ngày (gấp hơn 400 lần số lượng bình thường) và gia giảm liều dùng và thời gian điều trị tùy theo trường hợp và thể trạng người bệnh. Nói cách khác, không phải xét ra thiếu chất này chất nọ rồi ra mua nhà thuốc uống là được vì liều dùng chữa bệnh cao gấp nhiều lần so với số lượng trong thuốc bổ sung ngoài nhà thuốc.

BƯỚC 3

Sau khi xong bước 1 và bước 2 mà vẫn không kết luận thiếu máu do thiếu sắt hay thiếu cái vi chất khác, thì khả năng xấu nhất là thiếu máu do rối loạn quy trình sản xuất/tái tạo hồng cầu-nói cách khác đó là thiếu máu do gene di truyền (tùy chứng, vài chứng sẽ phát hiện trong vài tháng đầu đời nhưng cũng có vài chứng nó phát sinh vào thời điểm trễ hơn). Đây là lúc làm xét nghiệm điện di máu.